English

09: Codau Ymarfer a Diogelu Amgylcheddol

Erbyn diwedd y sesiwn hon byddwch chi’n gallu:

  • Disgrifio’r prif Godau ymarfer sydd â’r nod o leihau effaith amgylcheddol.
  • Esbonio prif bwrpas y Codau Pridd, Aer a Dŵr.
  • Nodi’r cryfderau a’r gwendidau yn yr arferion amgylcheddol presennol a’u heffaith ar yr amgylchedd.

Tasg Gychwynnol

Mewn grŵp, rhestrwch enghreifftiau ׅo “arferion da” ar gyfer bod yn fyfyriwr, a fydd yn arwain at y pwnc ac yn eich helpu i weld y gwahaniaeth rhwng rheolau ac arferion da.

Nodwch Arferion da

Nodwch Reolau

Nodwch Ddeddfau

Beth sydd wedi’i gynnwys yn y Cod?

Mae’r Cod Ymarfer Amaethyddol Da ar gyfer Diogelu Dŵr, Pridd ac Aer Cymru yn rhoi cyngor ac arweiniad i ffermwyr a rheolwyr tir er mwyn lleihau’r risgiau o achosi llygredd i’r eithaf.

Mae’r Cod yn crynhoi cyngor ar arferion amaethyddol da o lawer o ffynonellau.

Y diffiniad o arferion da yw’r hyn sy’n lleihau risg llygredd, ac sy’n galluogi ffermio proffidiol a chynhyrchiol i barhau hefyd ar yr un pryd.

Hefyd mae’r Cod yn ffynhonnell o gyfeiriadau ar gyfer y gofynion cyfreithiol i ffermwyr a rheolwyr tir o ran aer, pridd a dŵr. Hefyd mae’n cynnwys cyfeiriadau at ofynion cyfreithiol cysylltiedig fel cynllunio, mynediad a bioamrywiaeth.

Pam mae angen Cod Ymarfer arnon ni?

Mae gwarchod ein hadnoddau naturiol ni, sef dŵr, aer a phridd yn hanfodol ar gyfer amgylchedd cynaliadwy ac ar gyfer ffermio a choedwigaeth. Bydd rheoli’r adnoddau hyn yn dda yn eich helpu i gynnal eich busnes ffermio, i leihau costau drwy osgoi llygredd, ac i ychwanegu gwerth drwy ddangos i gwsmeriaid bod eu bwyd wedi’i gynhyrchu’n gynaliadwy.

1
Cyflwyniad i’r Cod Ymarfer

Beth mae ffermwyr yn gallu ei wneud i leihau’r effaith?

2

Dyletswydd Gofal: Yn ôl y Codau Ymarfer

Dylai pob aelod o staff y fferm ac unrhyw gontractwyr rydych chi’n eu cyflogi fod yn gyfarwydd ag achosion ac effeithiau llygredd. Dylen nhw:

  • gael hyfforddiant priodol ar gyfer yr hyn y mae’n rhaid iddyn nhw ei wneud; gwybod sut i weithio a chynnal a chadw’r offer y maen nhw’n eu defnyddio;
  • gwybod beth i’w wneud mewn argyfwng;
  • gallu dilyn unrhyw gynllun argyfwng ar gyfer y fferm;
  • cydymffurfio ag unrhyw asesiadau risg sydd wedi’u paratoi, er enghraifft, mewn cynlluniau rheoli tail, maethynnau, pridd neu ddiogelu cnydau;
  • bod yn ymwybodol o ardaloedd y gallen nhw eu niweidio yn ystod eu gwaith, fel Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SSSIs), ardaloedd eraill sydd wedi’u gwarchod, a thir o ran cytundebau rheoli;
  • bod yn arbennig o ymwybodol o adegau risg uchel fel gwneud silwair a dipio defaid.
Ffynhonnell

Cyngor cyfyngu ar lygredd yn y Codau Ymarfer

Ar fap fferm, nodwch brif ffynonellau’r risg llygredd, y llwybr posibl y byddai’r deunydd llygredig yn ei ddilyn, ac unrhyw ddulliau lliniaru y gallech eu rhoi ar waith.

Er enghraifft: Prif Ffynonellau Llygredd (gyda’r llwybrau/safleoedd tebygol wedi’u nodi)

  • Tanc tin lagŵn slyri a’r pydew derbyn – gallai orlifo i ffos
  • Pentwr o Dail Buarth – gallai ddraenio i ffos
  • Claddfa silwair a thanc elifion (effluent) – gorlifo i ffos
  • Storfa Olew Tanwydd – heb ei byndio a gallai draenio i ffos
  • Sied Ciwbiclau – yr holl ddraenio i danc slyri/pydew derbyn Parlwr – yr holl ddraenio i danc slyri/pydew derbyn
  • Llaethdy – fel arfer mae’n draenio i danc slyri, ond os oes llaeth yn gollwng, gallai redeg i ffos
  • Gwrtaith hylif – o dan glawr – bwnd yn rhy fach i gynnwys popeth a gallai’r hyn sydd dros ben orlifo i ffos. Piblinell ar gyfer system drwy biben – yn croesi ffosydd
Ffynhonnell

Beth yw’r problemau?

3

Beth yw’r problemau?

4

Beth yw’r problemau?

5

Cwestiynau Asesu

  1. Beth yw’r gwahaniaeth rhwng Codau Ymarfer a Deddfwriaeth?
  2. Pa 3 maes allweddol y mae’r Cod Arferion Amaethyddol Da yn eu cynnwys?
  3. Beth yw pwrpas Cynllun Rheoli Pridd?
  4. Beth yw pwrpas Cynllun Rheoli Amgylcheddol?
  5. Beth yw pwrpas Cynllun Rheoli Tail?
  6. Beth yw pwrpas Cynllun Rheoli Maethynnau?
  7. Beth yw pwrpas Cynllun Rheoli Diogelu Cnydau?
Defnyddiwch y Cod Ymarfer i lunio eich atebion.

Crynodeb

Bydd cynllunio rheolaeth amgylcheddol gyffredinol eich daliad yn gallu eich helpu i nodi unrhyw risgiau llygredd, llwybrau y gallai llygredd eu dilyn (e.e. slyri’n rhedeg i lawr lôn i ddŵr wyneb) ac ardaloedd lle gallai fod problem.

Bydd hyn yn eich helpu i fod yn fwy parod ar gyfer unrhyw faterion amgylcheddol a allai godi, neu’n fwy parod i’w hatal nhw.

Mae digwyddiadau amgylcheddol ar ffermydd yn cynnwys tanau, elifion silwair yn ffoi, neu lagwnau slyri’n gollwng neu’n torri. Hefyd gallen nhw gynnwys difrod i ardaloedd wedi’u gwarchod, fel tân ar SSSI.

Bydd dilyn arferion da yn eich helpu:

  • I gynllunio’r adnoddau rydych chi’n eu defnyddio, gan leihau risg llygredd o ddefnyddio’r adnodd yn amhriodol; ac i baratoi ar gyfer unrhyw ddigwyddiadau posibl.
  • I arbed arian drwy: Leihau unrhyw gostau glanhau; darparu ffynhonnell arian i roi mesurau amgylcheddol ar waith.