07: Dulliau gwaredu gwastraff ar gyfer Slyri a thail buarth
Erbyn diwedd y sesiwn hon byddwch chi’n gallu:
- Disgrifio’r amrywiaeth o offer cysylltiedig â slyri a gwasgaru tail buarth.
- Esbonio’r dulliau cywir o wasgaru slyri a thail buarth.
- Nodi manteision ac anfanteision pob peiriant.
- Gwerthuso eu heffeithiolrwydd mewn termau economaidd ac amgylcheddol.
Gwastraff organig o Dda byw
Disgrifir hwn mewn dwy ffordd:
- Tail buarth
- Slyri
Beth sy’n digwydd pan fydd tail buarth neu slyri’n cael ei wasgaru ar wahanol adegau o’r flwyddyn?
Diwedd y gaeaf/y gwanwyn yw’r adeg orau o’r flwyddyn i wasgaru gan mai dyma pryd mae cnydau fwyaf tebygol o allu defnyddio’r maethynnau. Mae hyn yn golygu cael y cynnyrch mwyaf, mae costau gwrtaith yn cael eu lleihau ac mae’n lleihau colledion maethynnau i’r amgylchedd i’r eithaf.
Os yw maethynnau’n cael eu rhoi yn ystod yr hydref neu ddechrau’r gaeaf, pan nad oes eu hangen nhw, yn enwedig nitrogen, byddan nhw’n cael eu colli drwy ddŵr ffo (runoff) a thrwytholchiad (leaching) (yn enwedig ar briddoedd bas/tywodlyd).
Yn yr haf mae llai o berygl o drwytholchiad, ond mae nitrogen ychwanegol yn cael ei golli fel nwy amonia o’r tail sy’n cael ei wasgaru.
Dulliau gwaredu gwastraff ar gyfer Tail buarth
Dulliau gwaredu ar gyfer Slyri
© Ffermio / Telesgop / S4C
Gwarchod yr amgylchedd
Canllawiau ar wasgaru Slyri
- Osgowch yr adegau risg uchel. O ganlyniad i wasgaru ar ddiwedd yr hydref ac ar ddechrau’r gaeaf mae maethynnau’n cael eu trwytholchi, mae dŵr ffo ac mae tymheredd y pridd yn is, sy’n lleihau faint mae’r planhigyn yn ei gymryd.
- Defnyddiwch ddulliau allyriadau isel yn yr haf, ee plât tasgu gan fod colledion amonia uchel yn gyffredin.
- Osgowch yr ardaloedd risg uchel. Dylech chi osgoi llethrau serth, tir llawn dŵr a thir wedi rhewi.
- Osgowch wasgaru’n drwm (Dylid osgoi > 50m³/ha y gwasgariad).
- Gwasgarwch beth sydd ei angen ar y cnwd yn unig, gwiriwch fynegeion y pridd (soil indexes) ac ystyriwch y maethynnau sydd mewn slyri.
- Gwiriwch fod y gwasgarwyr wedi’u graddnodi (calibrated) yn gywir a’u bod nhw’n gwasgaru’n gywir.
- Cynhyrchwch gynllun rheoli tail eglur.
© Ffermio / Telesgop / S4C
Manteision ac anfanteision y gwahanol ddulliau o wasgaru slyri.
| Math o beiriant | Manteision | Anfanteision |
|---|---|---|
| Platiau tasgu | Hawdd a chyflym i’w defnyddio, maen nhw’n dda os oes gennych chi gaeau sy’n bell o’r pydew slyri. | Colli nitrogen i’r atmosffer. Lleiaf effeithiol o ran cael N i mewn i’r pridd. Wedi’i halogi leiaf â slyri. |
| System ‘trailing shoe’ | Mae’r holl faethynnau yn y slyri’n mynd yn uniongyrchol ar y tir. | Yn fwy effeithiol na phlatiau tasgu, ond ddim mor effeithiol â chwistrellu. Mae’r pibellau’n gallu blocio’n hawdd iawn. |
| Dulliau chwistrellu | Mae chwistrellu slyri’n lleihau colledion nitrogen, yn gwella’r cywirdeb ac yn lleihau faint o arogl a halogi sydd. | Offer drud, mae’r pibellau’n gallu blocio ac mae angen llawer o gynnal a chadw ar y peiriant. |
Asesu: Ar gyfer pob un o’r canlynol ysgrifennwch 1 fantais ac 1 anfantais:
| Dull | Mantais | Anfantais |
|---|---|---|
| Tancer gyda phlât tasgu | ||
| Tancer gyda system ‘trailing shoe’ | ||
| Tancer gyda bar diferion | ||
| Gwasgarwr gollwng o’r tu ôl (rear discharge) | ||
| Gwasgarwr deuol | ||
| Gwasgarwr rotor | ||
| Gwasgaru slyri drwy biben gyda phlât tasgu | ||
| Gwasgaru slyri drwy biben gyda bar diferion | ||
| Tancer gyda phwmp ‘sludgigator’ |
Crynodeb
- Mae llawer o ffyrdd o gael gwared ar dail buarth a slyri ar y fferm.
- Maen nhw i gyd yn gallu niweidio’r amgylchedd os nad ydyn nhw’n cael eu defnyddio’n gywir.
- Mae manteision ac anfanteision i bob un o’r dulliau.
- Mae’r gyfradd gwasgaru gywir ar yr adeg gywir o’r flwyddyn yn allweddol i gael llwyddiant.
- Bydd y fferm yn cael budd ariannol o ddefnyddio gwastraff fferm organig sy’n gyfoethog mewn maethynnau.