English

4: Slyri fel problem llygredd

Erbyn diwedd y sesiwn hon byddwch chi’n gallu:

  • Disgrifio sut mae slyri’n effeithio ar yr amgylchedd.
  • Esbonio effaith llygredd slyri ar yr amgylchedd.
  • Diffinio’r term Gofyniad Ocsigen Biolegol (BOD – Biological Oxygen Demand).
  • Disgrifio sut mae’r slyri’n effeithio ar fiota’r pridd (micro organebau bach).

Pam mae slyri’n llygru?

Slyri yw’r enw ar gymysgedd sy’n cynnwys tail a throeth (urine), deunydd gorwedd da byw, dŵr glaw a golchion o adeilad neu fuarth y mae da byw yn ei ddefnyddio.

Mae’n gallu amrywio o ran y cynnwys Mater Sych a’r cynnwys maetholynnau.

Mae’n cynnwys microbau ac mae ganddo Ofyniad Ocsigen Biolegol uchel. Ystyr hyn yw, pan mae slyri mewn afon neu nant, mae’n dwyn yr ocsigen, ac felly mae’n mygu’r pysgod.

Gofyniad Ocsigen Biolegol

Esboniad:

Gofyniad Ocsigen Biolegol (BOD), faint o ocsigen tawdd y mae micro organebau yn ei ddefnyddio yn y broses fiolegol o fetaboleiddio mater organig mewn dŵr. Po fwyaf o fater organig sydd (e.e., mewn slyri a dŵr wedi’i lygru), mwyaf y Gofyniad Ocsigen Biolegol; a pho fwyaf y Gofyniad Ocsigen Biolegol, lleiaf o ocsigen tawdd sydd ar gael i anifeiliaid uwch y gadwyn fwyd, fel pysgod.

Wedyn maen nhw’n ‘mygu’ yn y dŵr oherwydd diffyg ocsigen.

Fel llygrydd yn yr afonydd

3

“O 1 Ionawr, mae gofyniad newydd i ffermwyr beidio â gwasgaru slyri pan fydd rhagolygon am law trwm cyn pen 24 awr.”

Yng Nghymru, mae ffermwyr yn cael eu hannog i ochel y bygythiad sydd o ehangu parthau perygl nitradau (NVZs) drwy ddilyn y canllawiau ar wasgaru slyri ar ôl tywydd gwlyb dros gyfnod hir a storio slyri dros dro.

© Ffermio / Telesgop / S4C

© Ffermio / Telesgop / S4C

Fel llygrydd aer

3

Mae allyriadau amonia wedi bod ar gynnydd yn y DU, yn ôl ystadegau newydd gan y llywodraeth, hyd yn oed yn ystod cyfnod pan mae llai o lygrwyr eraill yn mynd i mewn i’r atmosffer.

Mae’r rhan fwyaf o allyriadau amonia’n dod o amaethyddiaeth, ar ffurf nwy sy’n cael ei gynhyrchu gan slyri neu wastraff arall sy’n pydru, a gwrtaith. Mae’n llygrydd sy’n croesi ffiniau gan fod y gwynt yn gallu ei gario.

Yn yr aer mae’n cael ei ystyried yn llygrydd pwerus iawn oherwydd ei fod yn gallu cyfuno â llygryddion eraill yn yr atmosffer i greu gronynnau bach iawn, sy’n cael eu galw’n PM 2.5. Mae’r rhain yn gallu bod yn niweidiol iawn i’r ysgyfaint wrth eu hanadlu i mewn – yn enwedig gan bobl sy’n agored i niwed yn barod.

Fel llygrydd yn y pridd

Mae gormod o slyri’n gallu lladd yr holl organebau yn y pridd.

Organebau pridd

Micro-biota - Algâu yn y pridd, bacteria, ffwng, protosoa

Mesa-biota - Nematodau, llyngyr, larfae pryfed, collembola

Macro-biota - Mwydod/Pryfed genwair, llygod mawr, nadredd

Lefelau pH yn y Pridd

Mae gan slyri pH asidig iawn.

Mae gormod o slyri’n gallu gwneud i’r pridd fynd yn asidig, sydd ddim yn ddelfrydol i dyfu gwair a meillion.

Hefyd mae’n effeithio ar niferoedd y mwydod/pryfed genwair yn y pridd.

Mwydod/Pryfed Genwair

  • Strwythuro’r pridd.
  • Cynyddu ffrwythlondeb.
  • Lleihau erydu.
  • Dyfnhau’r gwreiddiau.

Pydru micro organebau

  • Gwneud i’r pridd fod yn drwchus ac yn gyfoethog.

Crynodeb

Llygredd yw canlyniad niweidiol deunyddiau sy’n effeithio ar yr aer, y pridd, y dŵr, a haenau’r ddaear.

Mae ffermwyr yn gallu effeithio ar lefelau llygredd yn yr amgylchedd.

Mae gan slyri, un o sgil-gynhyrchion ffermio da byw, sgileffeithiau niweidiol iawn pan fydd yn llygru.

Oherwydd ei fod yn llygrydd difrifol rhaid bod yn ofalus iawn wrth ei storio a’i ddefnyddio ar y tir.